Lemańska Anna
PDF Drukuj Email
49(2013)3 - Artykuły

Anna Lemańska

Matematyczność czy matematyzowalność przyrody?

  • język publikacji: polski


Streszczenie

W kontekście prób wyjaśnienia skuteczności matematyki w opisie świata pojawiają się określenia „matematyczność” i „matematyzowalność” przyrody, traktowane jako cechy przypisywane rzeczywistości fizycznej. Czy jednak przyroda jest matematyczna? Warunkiem zastosowania matematyki jest dokonanie idealizacji bądź abstrakcji danego fragmentu rzeczywistości przyrodniczej. Czy zatem teorie matematyczne stosowane w fizyce ujmują strukturę świata, czy też tylko nasz wyidealizowany obraz świata? Co więcej, w fizyce wykorzystuje się powszechnie analizę matematyczną. Jej zastosowanie wymaga założenia ciągłości czasu i przestrzeni. W teoriach matematycznych wykorzystywanych w fizyce pojawiają się też różnego rodzaju nieskończoności. Powstaje zatem problem: czy świat materialny ma rzeczywiście naturę ciągłą i czy istnieją w nim nieskończoności, czy też „narzucamy” przyrodzie pewne własności tak, by wykorzystać, wygodny do opisu zjawisk, aparat matematyczny? Czy matematyka jest tylko użytecznym narzędziem, czy też odzwierciedla rzeczywistość przyrodniczą? Czy zatem przyroda jest matematyczna, czy tylko matematyzowalna? W artykule zostanie pokazane, że matematyczność przyrody jest tylko metafizyczną hipotezą.

 

 
PDF Drukuj Email
47(2011)3 - Nauka a utopia. Granice poznania naukowego



Anna Lemańska

Naturalizm nauk przyrodniczych – mit czy utopia?

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Problem relacji między naukami przyrodniczymi a wiarą religijną jest ważną kwestią z zakresu filozofii nauki, filozofii religii, filozofii przyrody. W dyskusjach nad zagadnieniami pojawiającymi się w tym kontekście mówi się często o naturalizmie nauk przyrodniczych, wyróżniając przy tym przynajmniej dwa typy naturalizmu: ontologiczny i metodologiczny.

W artykule próbuję odpowiedzieć na następujące pytania: Czy nauki przyrodnicze są ze swej istoty naturalistyczne? Czy naturalizm (metodologiczny bądź ontologiczny) jest założeniem leżącym u podstaw nauk przyrodniczych? Czy jest to założenie niezbędne dla owocnego uprawiania nauk przyrodniczych?

Naturalizm ontologiczny jest założeniem metafizycznym, nie mającym żadnego wpływu na metodę uprawiania nauk przyrodniczych ani nie wynikającym z istoty tych nauk. Naturalizm metodologiczny nie tyle jest założeniem leżącym u podstaw metody nauk przyrodniczych, co konsekwencją dążenia przyrodników do maksymalnej obiektywizacji uzyskiwanych wyników i ich intersubiektywnej sprawdzalności.

 

 
PDF Drukuj Email
46(2010)1 - Doktorat Honoris Causa ks. prof. Michała Hellera



Anna Lemańska

Prawda a matematyka

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Prawda w matematyce może być rozumiana na wiele sposobów. Mogą też być stosowane różne kryteria prawdziwości: klasyczne, koherencyjne, pragmatyczne i inne. W artykule zostało to pokazane na przykładzie sześciu następujących zdań:

1. Dowolny nieskończony podzbiór zbioru liczb rzeczywistych jest albo równoliczny ze zbiorem liczb naturalnych, albo ze zbiorem liczb rzeczywistych.

2. Suma kątów w dowolnym trójkącie jest równa sumie dwóch kątów prostych.

3. Dla n>2 równanie: xn + yn = zn nie ma rozwiązania w liczbach całkowitych większych od zera.

4. Każda liczba naturalna parzysta większa od 2 jest sumą dwóch liczb pierwszych.

5. Każdą mapę normalną można pokolorować za pomocą czterech barw.

6. 2+2=4.

Pewne zdania są tylko koherencyjnie prawdziwe, ale istnieją takie zdania, jak na przykład twierdzenia arytmetyki, których prawdziwość nie zależy ani od systemu aksjomatycznego, ani kultury czy jakichś innych czynników.

 
PDF Drukuj Email
45(2009)2 - Recenzje


Anna Lemańska

J. Turek, Filozoficzne interpretacje faktów naukowych, Lublin 2009

  • język publikacji: polski


Fragment:

Od XVII wieku nauki przyrodnicze i filozofia rozwijają się w znacznym stopniu niezależnie. Toteż jednym z problemów metafilozoficznych staje się określenie relacji między filozofią a naukami szczegółowymi. Stawia się mianowicie pytania: czy w refleksji filozoficznej korzystać z wyników nauk przyrodniczych, a jeśli korzystać, to jaka jest właściwa metoda przechodzenia z płaszczyzny naukowej na filozoficzną? Odpowiedzi na te pytania są szczególnie ważne dla filozofii przyrody, ale w różnym stopniu dotyczą wszystkich dziedzin filozofii. Problemom z tym związanym jest poświęcona książka Józefa Turka pt. Filozoficzne interpretacje faktów naukowych. Ukazała się jako drugi tom wydawanej przez Wydawnictwo KUL serii: Filozofia przyrody i nauk przyrodniczych.