Krokos Jan
PDF Drukuj Email
48(2012)2 - Artykuły

Jan Krokos

"Philosopie als Strenge Wissenschaft" a Husserlowski projekt odrodzenia filozofii

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Artykuł Edmunda Husserla z 1911 r. "Philosopie als strenge Wissenschaft", napisany na prośbę readaktorów czasopisma "Logos", jest swoistym manifestem fenomenologii. Artykuł ten łączy wczesną filozofię Husserla, tzw. fenomenologię ejdetyczną, z fenomenologią transcendentalną i przedstawia zarys projektu odrodzenia filozofii, nauki i całej kultury. Projekt ten jest powrotem do klasycznego ideału filozofii jako teoretycznego poznania, sięgającego ostatecznych uzasadnień. W tak rozumianej filozofii pierwszeństwo należało się rzeczy samej, a celem była prawda jako wartość absolutna. Projekt odnowy filozofii, jaki zarysował Husserl, zrodził się w określonej sytuacji intelektualnej XIX wieku. Sytuację tę wyznaczały dwie wielkie tradycje filozoficzne: kantyzm i pozytywizm. Pierwszy był apriorycznym formalizmem, drugi – empiryzmem, lecz ograniczającym przedmiot możliwego doświadczenia do świata materialnego. Jeden i drugi ostatecznie odsunął się od samej rzeczy, uznając ją albo za niepoznawalną, albo za taką, jak zostaje ujęta przez przyrodoznawstwo. Zaowocowało to agnostycyzmem czy sceptycyzmem, scjentyzmem i psychologizmem. Remedium na taki stan rzeczy było zbudowanie nowej filozofii absolutnego początku, która byłaby nauką ścisłą. Filozofią tą miała być fenomenologia jako nauka o istocie czystej świadomości.

 

 
PDF Drukuj Email
48(2012)3 - Artykuły

Jan Krokos

Obiektywność i prawdziwość sumienia

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Zagadnienie obiektywności i prawdziwości ma podstawowe znaczenie dla zrozumienia funkcjonowania sumienia i postępowania moralnego człowieka. Sumienie jest aksjologiczną świadomością czynu ludzkiego, który współkonstytuuje intelekt i wola. Sumienie towarzyszy spełnianiu się czynu ludzkiego, jest tego świadkiem, a w refleksji poznaje czyn jako dobry lub zły. Sumienie jest zawsze subiektywne, bo jest „moim” sumieniem i „moim” jest sąd sumienia. Ale jeśli rzetelnie stwierdza, jak się rzecz ma z moim czynem, jakiego rodzaju jest to czyn, czy chciałem go jako dobrego lub złego, sumienie jest obiektywne. Z obiektywnością poznania czynu w sumieniu i przez sumienie wiąże się jego prawdziwość. Obiektywność sumienia jest warunkiem sine qua non jego prawdziwości, klasycznie rozumianej, jako adaequatio intellectus et rei, w tym przypadku: jako zgodności sądu sumienia z czynem jako jego przedmiotem. Obiektywność i prawdziwość osądu sumienia jest następstwem jego osobliwości i osobliwości jego przedmiotu, jakim jest czyn. Sumienie jest aksjologiczną świadomością własnego (lub cudzego) czynu, dokonującą się na wewnętrznym horyzoncie wiedzy moralnej, obejmującej normy postępowania, pośród których naczelne miejsce przysługuje zasadzie: dobro należy czynić a zła unikać. Sumienie jest subtelnym narzędziem poznawczym, jakie zostało dane człowiekowi, by żył po ludzku, narzędziem, które pozostaje we władaniu człowieka.

 

 
PDF Drukuj Email
47(2011)2 - Rozprawy



Jan Krokos

Czy fenomenologia jest metafizyką?

  • język publikacji: angielski


Streszczenie

Problem, czy fenomenologia jest metafizyką, jest trudny do rozstrzygnięcia. Najczęściej pojawia się określenie metafizyki jako podstawowej nauki filozoficznej, rozważającej byt jako byt. Metafizyka jest filozofią pierwszą w porządku rzeczowym i bytowym.

Arystotelesowska „filozofia pierwsza” wskazuje, że ma ona poprzedzać jakąś „filozofię drugą”, a mianowicie – fizykę. Fenomenologia Husserla jako nauka o istocie czystej świadomości miała poprzedzać eidetyczne nauki formalne, eidetyczne nauki materialne oraz wszystkie nauki o faktach, w tym metafizykę. W deklaracjach zatem Husserl odróżniał fenomenologię, w tym fenomenologię transcendentalną, od metafizyki.

Husserl zanegował pytanie o rację bytu jako wyjściowe pytanie filozofii. Według niego pytaniem, które winno wprowadzać w filozofię, jest pytanie o to, jak wszelki sens konstytuuje się w świadomości, w subiektywności czy też w podmiocie. A zatem fenomenologia Husserla, w tym fenomenologia transcendentalna, nie jest metafizyką pojmowaną jako badanie bytu jako bytu. Fenomenologia nie poszukuje bowiem bytowych racji bytu, nawet jeśli przedmiotu badań metafizycznych nie ograniczymy do bytu realnego.

 

 
PDF Drukuj Email
47(2011)4 - Nauka a utopia. Granice poznania naukowego

Jan Krokos

Racjonalność nauki. Racjonalność Utopii

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Nauka i utopia są wytworami ludzkiego rozumu i w sensie ontycznym są bytami racjonalnymi. Racjonalność utopii sprowadza się do jej koherencji. Racjonalność nauki jest tożsama z racjonalnością poznania, tzn. z przedmiotowym uzasadnieniem.

 

 


Strona 1 z 2