Jonkisz Jakub
PDF Drukuj Email
45(2009)2 - Świadomość i przedmiot


Jakub Jonkisz

Wąskie, szerokie i rozszerzone rozumienie subiektywności w zagadnieniu świadomości

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Subiektywność pojawiła się w zagadnieniu świadomości razem ze ?starym? problem qualiów. Jako pojęcie jest jednak daleka od jasności. W aktualnych debatach za subiektywnie świadome uznawane jest to, co bezpośrednio dostępne jedynie doznającemu podmiotowi. Tę charakterystykę za pomocą pierwszoosobowej dostępności najlepiej jest rozumieć ontologicznie. Subiektywne w tym sensie jest to, czego istnienie bezpośrednio zależy od konkretnego doznającego podmiotu. Zasięg ontologicznie rozumianej subiektywności może się różnić w różnych ujęciach. Subiektywność jest rozumiana wąsko, gdy przypisuje się ją jedynie świadomym wrażeniom zmysłowym i emocjom, zaś rozumiana jest szeroko, gdy dotyczy wszystkiego, co mentalne lub świadome w jakimkolwiek sensie. Najprawdopodobniej subiektywność nigdy nie była ujmowana szerzej, jednak artykuł przekonuje, że jej zasięg powinien zostać rozszerzony. Subiektywność rozszerzona jest własnością przypisywaną wszelkim aktywnościom lub działaniom danego podmiotu, nie jedynie tym świadomym czy mentalnym. Ujęcie takie zrywa z tradycyjnym, mentalistycznym rozumieniem subiektywności i znacznie lepiej pasuje do współczesnej, znaturalizowanej kognitywistyki; dodatkowo może uchronić przed, tzw. trudnym problemem świadomości doznaniowej. Rozszerzenie to jest uzasadniane pewnymi empirycznymi przesłankami dotyczącymi podmiotów, pojmowanych jako organizmy żywe. Każdy taki podmiot pozostaje w prywatnych relacjach ze środowiskiem. Wszelkie interakcje z otoczeniem, innymi podmiotami oraz aktywności zachodzące wewnątrz samego podmiotu kreują niepowtarzalny system poznawczy, unikatowy na wszystkich poziomach swej organizacji i ciągle dynamicznie się zmieniający. Jeśli uznamy te tezy za prawdziwe, musimy również przyznać, że w takim razie wszystkie działania takiego podmiotu-systemu są niepowtarzalne, jako determinowane jego unikalną organizacją. Wszystko to prowadzi do konkluzji, że wszelkie działania danego podmiotu istnieją wyłącznie, jako wykonywane przez ten podmiot, zatem wszelkie działania podmiotów są ontologicznie subiektywne.