Maciejczak Marek
PDF Drukuj Email
50(2014)2 - Artykuły

Marek Maciejczak

Refleksja w Husserlowskiej teorii świadomości

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Świadomość jest podstawą świata ludzkiego życia we wszystkich jego aspektach, również w aspekcie osobowym. Szczególną postacią świadomości jest refleksja. Ma ona największe znaczenie dla jedności, jednolitości, złożoności i efektywności systemu, jakim jest świadomość. Z punktu widzenia historii fenomenologii, kolejne jej przekształcenia – realistyczna, transcendentalna i genetyczna są etapami refleksji rozumianej jako „spojrzenie niezaangażowanego obserwatora”. Skoro rdzeniem metody fenomenologicznej i warunkiem możliwości fenomenologii jest refleksyjność świadomości, nic dziwnego, że fenomenologia nie ma żadnej z góry ustalonej logiki i metodologii, ponieważ swoją metodę i sens może uzyskać poprzez wciąż ponawiany namysł nad sobą.

 

 

 
PDF Drukuj Email
47(2011)1 - Rozprawy



Marek Maciejczak

Tożsamość a rozumienie siebie

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Artykuł podejmuje zagadnienie rozpadu tradycyjnych wartości, które zacierają się lub stają się całkowicie zależne od sytuacji. Nie mogą przebić się w złożonych kontekstach współczesnego świata, tracą siłę obowiązywania I, w efekcie, przestają motywować działania. Przynależność do grupy, narodu, religii lub nakaz sumienia przestają być czynnikami regulującymi postępowanie I tworzącymi więzi między ludźmi. Taki stan rzeczy nasuwa pytanie o środki pozwalające jednostce kształtować własną tożsamość. Artykuł składa się z dwóch części. Część pierwsza - Zanikanie aspektu etycznego - przedstawia najważniejsze elementy aktualnej sytuacji etycznej. Ukazuje fakt, że z powodu zmian rzeczywistości społecznej zanikają środki, które dotąd wspierały proces kształtowania samowiedzy jednostki I jej autonomię działania. Następstwem eliminacji wartości etycznych z życia jednostki jest coraz dalej sięgający proces rozpadu jej tożsamości, co sprzyja postawom konsumpcyjnym. Druga część – Praca nad sobą – wskazuje środki konieczne do tworzenia I zachowania tożsamości. Najważniejszym z nich jest powinność poznania siebie. Samowiedza jest niezbędnym warunkiem przezwyciężenia kryzysu, powinnością wobec siebie, która nie polega na dysponowaniu pewna teorią, potwierdzaną przez fakty nas dotyczące. Artykuł zawiera w końcu ocenę realizacji szans owych wskazań.

 
PDF Drukuj Email
45(2009)1 - Jubileusz profesora Edwarda Nieznańskiego


Marek Maciejczak

Znaczenie językowe jako fragment pojęciowego modelu świata

  • język publikacji: polski


Streszczenie

 

Określenie „model świata” wprowadził wybitny psychiatra i filozof francuski Henry Ey w swojej pracy La conscience. Model świata obejmuje szereg aspektów składających się na fenomen bycia świadomym i stanowi systemową, zhierarchizowaną całość. Jednym z jego aspektów jest język. Język bierze udział w spostrzeganiu i poznawaniu, jako obiektywizujące medium, w którym formułowane są rezultaty poznania i tworzony indywidualny model świata. W hierarchicznej strukturze modelu świata doświadczenie zmysłowe pełni rolę podstawy dla orientacji podmiotu w świecie i formowania pojęć i znaczeń, jakie dla nas mają obiekty doświadczenia, w tym też kwalifikacji „prawdziwy lub fałszywy”. Do całości oznaczonej nazwą „model świata” należy się odwołać, by zrozumieć, jak powstaje doświadczenie i wiedza, prezentacja tego, co bezpośrednio doświadczamy i reprezentacja semantyczna (pojęciowa) doświadczenia. Ponadto, także wyjaśnić jak tworzy się swoista autonomia bytu świadomego i jego osobowy charakter w trakcie osobistego doświadczenia i, co szczególnie konstytutywne dla zagadnienia znaczenia, w społecznym kontekście komunikacji. Pojęcie modelu świata może przyczynić się do przezwyciężenia pewnej jednostronności naturalistycznych i komputacyjnych teorii umysłu, rzucić światło na zagadnień związku percepcji z językiem, znaczenia wyrażeń językowych, schematu pojęciowego, reprezentacji mentalnej, intencjonalności i racjonalności. Jest zarazem szansą i aktualną potrzebą. Badanie procesów poznawczych, funkcji i struktury umysłu pozwala lepiej zrozumieć język i odwrotnie, im więcej wiemy o języku, tym lepiej rozumiemy naturę umysłu.

W części I artykułu omawiane są badania psycholingwistyczne, które dostarczają argumentów za istnieniem jeszcze przedjęzykowego rozczłonkowania świata doświadczenia. Przedjęzykowe tło stanowi znajomość percepcyjna, performatywna i poznawczą sytuacji. Poprzedza ono i zarazem umożliwia wprowadzenie i ustalenie rozróżnień już czysto językowych. Część II dotyczy użycia wyrażeń okazjonalnych. Zakłada ono dostrzeżenie kontekstu referencji, rozróżnienie odpowiednich obiektów, skonstruowanie określonego pojęcia danego obiektu w systemie konceptualnym. Z tego względu, obok znaczenia konceptualnego jest mowa o znaczeniu deskryptywnym nazw lub wyrażenia okazjonalnego. Jest ono „obrazem” w czyimś systemie konceptualnym, który może być ustalony werbalnie przez różne deskrypcje: odniesienie przedmiotowe staje się wówczas rezultatem kombinacji „ustalonych” i „deskryptywnych” znaczeń. Deskryptywne znaczenia są sposobami wyrażania i tym samym środkiem reprezentacji i prezentacji odpowiadającym im obiektów. W części III podany jest warunek sensu wyrażeń językowych. Jest nim znalezienie jego interpretacji w określonym systemie, obejmującym wszystkie możliwe rodzaje interpretacji. Znaczenie, jakie nadaje się znakom (treść) zawsze określone jest przez zawartość systemu konceptualnego, w jakim dokonuje się interpretacji. Treść znaczeniowa słowa zmienia się wraz z jego werbalnym otoczeniem, nie inaczej jak treść (uposażenie jakościowe) przedmiotu zależnie od sytuacyjnego kontekstu.

Stwierdzenie, że znaczenie, jakie nadaje się znakom (treść) określone jest przez zawartość systemu konceptualnego, w jakim dokonuje się interpretacji, kwestionuje z jednej strony Kartezjański obraz umysłu, jako dziedziny „gotowych” znaczeń, idei, semantycznych bytów, które są podstawą tworzenia naszej wiedzy o świecie, oraz z drugiej strony pojęcie znaczenia jako samodzielnej jednostki, obiektywnej myśli. Wskazanie szerszego kontekstu procesu przyswajania języka i jego znaczeń - ujęcie znaczenia językowego jako części indywidualnego systemu konceptualnego, systemu informacji, który odzwierciedla poznawcze, werbalne i niewerbalne doświadczenie jednostki, pozwoli lepiej zrozumieć efektywność języka, powstawanie przekonań i wprowadzanie nowych znaczeń.

 

 
PDF Drukuj Email
45(2009)2 - Świadomość i przedmiot


Marek Maciejczak

Odniesienie świadomości do rzeczy według Husserla

  • język publikacji: polski


Streszczenie

W fenomenologii Husserla zagadnienie relacji między świadomością i rzeczą rozważane jest w intencjonalnej analizie spostrzegania, która przebiega pod klauzulą redukcji. Przedmiot staje się pewnym sensem, który unifikuje sposób działania podmiotu i wygląd przedmiotu. Artykuł stawia pytanie, kiedy świadomość może uznać sens ? ta oto realna rzecz, np. ta oto jabłoń kwitnąca w ogrodzie? Odpowiedź wskazuje na szerszy kontekst ? system świadomości, w którym wiedza dotycząca egzemplarzy i danego typu przedmiotów jest uzgodniona z całością pozostałej wiedzy. Podstawą uznania przedmiotu za realny są racjonalnie uzasadnione związki przeżyć.