Mamełka Tomasz
PDF Drukuj Email
48(2012)3 - Artykuły

Tomasz Mamełka

Rola uczuć w życiu osobowym człowieka w ujęciu św. Tomasza z Akwinu i Kartezjusza. Analiza porównawcza

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Fundamentem, na którym św. Tomasz z Akwinu i Kartezjusz oparli swoje teorie uczuć, jest koncepcja człowieka. Analiza tekstów źródłowych obu autorów ukazuje, że różnią się oni bardzo w poglądach na temat tego, kim jest człowiek. Podczas gdy Akwinata broni ‘compositum’ duszy i ciała w bycie ludzkim, Descartes podaje je w wątpliwość, następnie zaprzecza, a ostatecznie ogłasza dualizm – dusza i ciało to dwie odrębne substancje zupełne. Każdy z filozofów we właściwej sobie koncepcji człowieka wyznacza miejsce dla uczuć, podaje ich definicję, kryterium podziału oraz różnorodności owych aktów. Zdaniem Akwinaty, uczucia stanowią tylko jeden z elementów natury ludzkiej (jednej zasady działania). Dla Kartezjusza natomiast, ‘passions’ nie są elementem natury ludzkiej, a tylko częścią cielesnej sfery człowieka. Szczegółowa analiza podstawowych, pierwotnych i prostych uczuć pozwala wyeksponować ich ontyczną rolę w bycie ludzkim: 1. uczucia – zdaniem Akwinaty – aktualizują to, w czym są zapodmiotowane, a więc całego człowieka (‘compositum’ duszy i ciała), a czynią to na sposób przyczyny sprawczej; 2. uczucia – w przekonaniu Descartesa – nie aktualizują człowieka, którym jest samo ‘ja’-dusza, ale raczej jedność bytu ludzkiego. Na sposób przyczyny sprawczej, czynią z dwóch odrębnych, zupełnych substancji („res cogitans” i „res extensa”) istotę absolutnie jedną.