Śnieżyński Krzysztof
PDF Drukuj Email
48(2012)1 - Współczesne kontrowersje wokół duszy

Krzysztof Śnieżyński

Nieśmiertelność duszy - stara filozoficzna idea w obszarze współczesnego społeczeństwa konsumenckiego

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Tożsamość Europy tkwi w „zbiorowej pamięci” o wspólnych podstawach kulturowych, do których należy filozoficzno–religijna idea nieśmiertelnej duszy ludzkiej. Przez całe wieki idea ta symbolizowała metafizyczne powołanie człowieka do wieczności. W realiach współczesnego społeczeństwa konsumenckiego świadomość tego powołania została jednak zagubiona, a idea ludzkiej duszy i obrona jej nieśmiertelności zostały podane w wątpliwość. Przyczyniły się do tego następujące zjawiska współczesności: dominacja nauk medycznych, głównie neurologicznych, traktujących tezę o istnieniu duszy jako bezużyteczną hipotezę; idące za tym sfunkcjonalizowanie i zmaterializowanie człowieka, który nie może już odwołać się do metafizycznych zasad swojego istnienia lecz jedynie do tego, co w nim fizyczne. Skutkiem jest to, że podstawą wartościowania stało się wyłącznie poczucie osobistej satysfakcji.

Głęboka eschatologiczna treść ukryta w idei nieśmiertelności ludzkiej duszy współcześnie nie została jednak całkowicie wyrugowana. Do zjawisk współczesności, które rokują nadzieję na odzyskanie poczucia „wymiaru głębi” ludzkiego życia można zaliczyć następujące: człowiekowi znudził się nadmiar fizycznych doznań, gdyż ani postęp naukowy, ani poprawa poziomu życia nie zmniejszyły zapotrzebowania na odkrywanie całościowego charakteru ludzkiej egzystencji; koniec naiwnego zaufania w możliwości nowoczesnych nauk przyrodniczych i technologii odzwierciedla się w odżywaniu pytania o sens istnienia jednostki i społeczeństwa; zdemaskowanie fałszywych obietnic czysto wewnątrzświatowego życia i jedynie doczesnych perspektyw na przyszłość; odkrycie niezbywalnego religijnego wymiaru ludzkiego życia; przekonanie, że oprócz kontaktu ze swoją fizycznością, człowiek może i powinien nawiązać kontakt z czymś wykraczającym poza to, co jest zmysłowo postrzegalne – kontakt ze swoją duszą jako głębią w nim samym. Przekonanie, zgodnie z którym pojęcie nieśmiertelności duszy jest nadal ważne i potrzebne, chroni człowieka i kulturę przed samozagładą, do której prowadzić może pragnienie ziemskiej tylko nieśmiertelności.