Kieliszek Zdzisław
PDF Drukuj Email
48(2012)1 - Współczesne kontrowersje wokół duszy

Zdzisław Kieliszek

Człowiek – podmiot sam w sobie, który nie umiera całkowicie, czyli o tym, co „przeoczył” Immanuel Kant

  • język publikacji: polski


Streszczenie

W artykule autor bada trafność przekonania, które uznaje za fundamentalne w zaproponowanym przez Kanta rozwiązaniu problemu ludzkiej nieśmiertelności, że na bazie empirycznej obserwacji ludzkiego sposobu istnienia niczego na temat nieśmiertelności człowieka powiedzieć nie można. Artykuł składa się z czterech części.

W pierwszej części zarysowana zostaje Kantowska wizja nieśmiertelności człowieka. W trakcie prowadzonych analiz autor odkrywa, że Kant opiera swoją koncepcję na spostrzeżeniu, że intelekt na podstawie danych, których dostarczają mu zmysły, nie jest w stanie niczego stwierdzić na temat nieśmiertelności człowieka. Autor zauważa ponadto w tym fragmencie swoich rozważań, że to spostrzeżenie Kanta jest konsekwencją jego koncepcji relacji między rzeczą samą w sobie (noumenem) a jej zmysłowym zjawiskiem (fenomenem).

Część druga analizuje słuszność Kantowskiego stwierdzenia, że rzecz sama w sobie jest dla ludzkiego intelektu niepoznawalna, gdyż ma on dostęp wyłącznie do jej zmysłowego zjawiska. Kantowska koncepcja zostaje uznana za błędną. Zdaniem autora istnienie noumenu i jego właściwości można poznać w fenomenie, gdyż obydwa są ze sobą nierozerwalnie powiązane.

Część trzecia stanowi próbę określenia, co na podstawie obserwacji ludzkiego sposobu istnienia (tzn. zmysłowego zjawiska – fenomenu – człowieka) można powiedzieć o człowieku samym w sobie (tzn. jako o noumenie). Autor zauważa, że człowiek jawi się jako podmiot sam w sobie, czyli jako noumenalne ludzkie „Ja”, które jest zarazem wtopione w przyrodę, jak i od przyrody odrębne.

W części czwartej ukazane zostają wnioski, jakie należy wyciągnąć z zaobserwowanego sposobu istnienia człowieka jako podmiotu samego w sobie o specyficznej cielesno–niecielesnej konstrukcji. Zdaniem autora, ponieważ człowiek jawi się jako istota względnie odrębna od rzeczywistości cielesno–zmysłowej i nosząca na sobie znamię nie–czasowości, można powiedzieć, że śmierć nie oznacza absolutnego końca ludzkiego istnienia. W konsekwencji Kantowskie przekonanie, że na bazie empirycznej obserwacji ludzkiego sposobu istnienia niczego na temat nieśmiertelności człowieka powiedzieć nie można, należy uznać za fałszywe.