Woleński Jan
PDF Drukuj Email
47(2011)4 - Nauka a utopia. Granice poznania naukowego

Jan Woleński

Problem presupozycji filozoficznych i ich konsekwencji w nauce

  • język publikacji: angielski


Streszczenie

Pogląd, zgodnie z którym nauka wymaga filozoficznych presupozycji i prowadzi do filozoficznych konsekwencji jest formułowany nader często. Dla przykładu, niektórzy argumentują (tak filozofowie jak i naukowcy), że nauka zakłada realność badanych obiektów, obiektywność wiedzy, determinizm itp. Podobnie, często mówi się także iż nauka, np. fizyka prowadzi do determinizmu albo indeterminizmu. W niniejszym artykule zajmuje się stanowisko przeciwne względem tego rodzaju poglądów. Jeśli terminy takie jak „założenie”, „konsekwencja” mają swoje standardowe znaczenie, to znaczy odnoszą się do przesłanek dedukcyjnych czy nawet indukcyjnych argumentów, to rozumowania naukowe nie są oparte na presupozycjach filozoficznych zaś twierdzenia naukowe nie implikują filozoficznych konsekwencji. Takie stanowisko można uzasadnić odwołując się do analizy przykładów z historii. Takim przykładem jest fakt, że te same (lub przynajmniej bardzo podobne) interpretacje teorii naukowych proponowane są przez naukowców o radykalnie różnych poglądach filozoficznych. Ten stan rzeczy dobrze obrazuje przypadek Einsteina, Bohra oraz mechaniki kwantowej. Podobny argument dotyczy filozoficznych wniosków wyprowadzanych z naukowych twierdzeń.

Prezentowany punkt widzenia nie sugeruje stanowiska, zgodnie z którym nauka i filozofia są dyscyplinami wzajemnie odseparowanymi. Przeciwnie, są one ze sobą sprzężone, ale ich wzajemne związki powinny być analizowane bardziej skomplikowanym narzędziami niż tylko struktura typu: przesłanka/wniosek.