Gryżenia Kazimierz
PDF Drukuj Email
46(2010)2 - Prace przeglądowe



Kazimierz Gryżenia

Nowożytny spór o abstrakcję

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Podjęte w artykule zagadnienie nowożytnego sporu wokół abstrakcji ma na uwadze przede wszystkim trzech autorów: Kajetana (Tomasza de Vio), Piotra Fonsekę i Franciszka Suareza. Kajetan jako przedstawiciel zakonu dominikańskiego reprezentował myśl tomistyczną i we wczesnej fazie epoki nowożytnej był autorem najbardziej wpływowym. Fonseka stał u początku tworzenia się filozoficznej szkoły jezuickiej, nie obciążonej tradycją swego zakonu, czyli ani tradycją tomistyczną ani szkotystyczną, a Suarez, następca Fonseki, był powszechnie uznawany w XVII wieku. Nie należy też zapominać, że nominalizm, który choć w tym czasie był dość zasadniczo krytykowany, to jednak jego wpływy były znaczące. Mamy więc do czynienia z krzyżowaniem się różnorodnych orientacji i zamierzeniem tego opracowania jest pokazanie, jak był ujmowany problem abstrakcji, ze szczególnym uwzględnieniem stanowiska Fonseki, który jest autorem mało znanym, a którego rozwiązania decydowały nie tylko o filozoficznym obliczu tzw. „suarezjanizmu”, ale – jak się przypuszcza – stanowiły ogniwo w kształtowaniu kultury filozoficznej kolejnych pokoleń.

Wszystkim omawianym autorom nie można odmówić przenikliwości i dociekliwości. Stąd wprowadzane przez nich wielorakie rozróżnienia, podziały i subtelne dystynkcje. Tak się dzieje np. z podziałem abstrakcji na formalną i przedmiotową, niewłaściwą i właściwą, habitualną i aktualną, czy z wykazywaniem różnych i odrębnych funkcji intelektu czynnego itp. Spośród różnych nurtów filozoficznych zauważa się niemały wpływ spirytualizmu neoplatońskiego i nominalizmu. Przykładem tej tendencji jest twierdzenie Fonseki i Suareza, że wyobrażenie jest przyczyną wzorczą i materialną poznania abstrakcyjnego. Zgodnie z tym przekonaniem wszystko to, co mieści się w wyobrażeniu musi odzwierciedlać się w intelekcie, tym samym znosi się różnicę między poznaniem zmysłowym i umysłowym, między przedmiotem i podmiotem. Takie właśnie ustalenia potwierdzają jedną z interpretacji, że jest to krok w kierunku kartezjanizmu z jego filozofią podmiotu.