Wróblewski Zbigniew
PDF Drukuj Email
45(2009)1 - VIII Polski Zjazd Filozoficzny - Filoz. Przyrody

Zbigniew Wróblewski

Natura – cele naturalne – wartości i normy. Analiza argumentu teleologicznego w ujęciu praktycznej filozofii przyrody

  • język publikacji: polski


Streszczenie

W artykule przedstawiono analizę argumentu teleologicznego (AT) występującego w obszarze praktycznej filozofii przyrody i etyki ekologicznej (Hans Jonas, Robert Spaemann, Reinchard Löw). AT jest sformułowany na podstawie teleologicznej interpretacji przyrody w następujący sposób: jeśli w przyrodzie istnieją cele, które człowiek rekonstruuje jako roszczenie jakiegoś dobra samego w sobie, to ta teleologiczna struktura bytu zobowiązuje człowieka do bezwarunkowej afirmacji wszystkiego, co żyje (bowiem w tych bytach naturalnych najwyraźniej manifestuje się celowość). W AT wyróżniono i poddano analizie następujące elementy:
(i) istoty naturalne posiadają cele; posiadanie celu konstytuuje byt wsobny (substancjalny); człowiek jest wzorcowym bytem wsobnym (teleologicznym)
(ii) w posiadaniu celu występuje moment wartościowości;
(iii) w działaniu powinniśmy mieć wzgląd na wartość wewnętrzną bytu wsobnego; szczególnie zaś na wartość człowieka, który jest celem samym w sobie;
(iv) bytom naturalnym (pozaosobowym) przysługują wartości wewnętrzne, ze względu na ich teleologiczną strukturę;
(v) w moralnym działaniu powinniśmy mieć wzgląd na cele bytów naturalnych.
W artykule uwzględniono dyskusje z głównymi zarzutami stawianymi AT: (i) anachroniczna koncepcja natury, (ii) odrzucenie oświeceniowej idei autonomii i wolności człowieka (iii) błąd naturalistyczny i naturalizm normatywny.