Dąbek Dariusz
PDF Drukuj Email
45(2009)1 - VIII Polski Zjazd Filozoficzny - Filoz. Przyrody


Dariusz Dąbek

Czynnik empiryczny w kosmologiach globalnych

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Artykuł ukazuje rolę czynnika empirycznego w dwóch teoriach: Milne'a i stanu stacjonarnego, uznawanych za najbardziej reprezentatywne dla nurtu kosmologii globalnych (dedukcyjnych). Przeprowadzone analizy prowadzą do wniosku, że nie są to teorie czysto aprioryczne, gdyż czynnik empiryczny odgrywa w nich znaczącą rolę. Dane obserwacyjne i wyniki doświadczeń stanowią dla ich autorów ważne elementy nie tylko procedur testowania, lecz również procedur uznawanych powszechnie za wchodzące w zakres kontekstu odkrycia. Pełnią w nich rolę inspiracji, ukierunkowują wybór problemów badawczych, decydują o przyjmowanych założeniach i wpływają na kształt formułowanych hipotez.

 

 
PDF Drukuj Email
49(2013)2 - Artykuły

Dariusz Dąbek

Kryterium prostoty w kosmologiach dedukcyjnych

  • język publikacji: polski


Streszczenie

Celem artykułu jest filozoficzna refleksja nad sposobem funkcjonowania kryterium prostoty w teoriach kosmologicznych nurtu dedukcyjnego reprezentowanych przez kosmologię Milne’a i teorię stanu stacjonarnego. Wynikiem analiz są następujące wnioski: 1) ontologiczna prostota przyrody (jej regularność i uporządkowanie pomimo ogromnej złożoności) warunkuje uprawianie kosmologii; 2) prostota opisu świata jest względnie podporządkowana danym empirycznym (z powodu ich uteoretyzowania) i ściśle powiązana z formalnymi kryteriami oceny teorii (np. niesprzeczność, konsystentność wewnętrzna i zewnętrzna, systemowość), 3) prostota pragmatyczna (wybór teorii prostszej spośród teorii empirycznie równoważnych) ma uzasadnienie w praktyce badawczej, ale dyskusyjny jest jej wymiar normatywny (związek z prawdziwością); 4) prostota opisu przyrody, prostota struktur nauki i prostota pragmatyczna znajdują swoje uzasadnienie w przekonaniu o ontologicznej prostocie świata rozumianej jako regularność i panujący w nim porządek.