Jadacki Jacek
PDF Drukuj Email
45(2009)1 - Jubileusz profesora Edwarda Nieznańskiego


Jacek Jadacki

Kilka myśli o uzasadnianiu

  • język publikacji: polski


Streszczenie

 

W opinii autora uzasadnianiu podlegają wyłącznie żywione przez nas przekonania lub podejmowane przez nas działania. Powiedzieć:

(1) Zdanie Z jest uzasadnione

to powiedzieć w skrócie:

(2) Przekonanie pewnego x-a, wyrażone w zdaniu Z, jest uzasadnione.

Podobnie skrótowym sposobem wypowiadania się jest powiedzenie:

(3) To, że p, jest uzasadnione,

co należy rozumieć jako:

(4) Przekonanie pewnego x-a, że p, jest uzasadnione.

Zamiast mówić:

(5) Przekonanie x-a, że q, jest uzasadnione

będę dalej mówił:

(6) x jest zasadnie przekonany, że q,

co jest skrótem powiedzenia:

(7) Jest takie M, że x jest zasadnie przekonany, że q, na podstawie M.

Co znaczy w (7) zwrot „jest przekonany na podstawie”? Mam skłonność do rozumienia tego zwrotu w ten sposób, że (7) - bez członu „zasadnie” - wolno sparafrazować tak:

(8) Jest takie ‘α’, że zarazem:

(a) α;

(b) x jest przekonany, że jeżeli α, to x jest zasadnie przekonany, że q.

W zależności od a mamy:

(9) x spostrzega, że q;

albo:

(10) x jest przekonany, że p.

Formuła (7) - z zastrzeżeniem jak wyżej - przyjmuje więc jedną z dwóch postaci:

(11) Zarazem:

(a) x spostrzega, że q;

(b) x jest przekonany, że jeżeli x spostrzega, że q, to x jest zasadnie przekonany, że q.

(12) Zarazem:

(a) x jest przekonany, że p;

(b) x jest przekonany, że jeżeli x jest przekonany, że p, to x jest zasadnie przekonany, że q.

Formuły (11) i (12) zdają sprawę z tego, że są dwa rodzaje uzasadniania: bezpośrednie i pośrednie. O pierwszym mówi się, że polega na odwołaniu się do spostrzeżeń, a o drugim - że polega na odwołaniu się do innych przekonań.