Brożek Anna
PDF Drukuj Email
45(2009)1 - Jubileusz profesora Edwarda Nieznańskiego


Anna Brożek

O pytaniach filozoficznych i ich rozstrzygalności

  • język publikacji: polski


Streszczenie

W pierwszej, teoretycznej części artykułu, rozważana jest koncepcja rozstrzygalności i istota pytań filozoficznych.

Proponuje się następujące definicje „rozstrzygalności”:

Pytanie Q jest rozstrzygalne wtedy i tylko wtedy, gdy znana jest procedura P taka, że jej zastosowanie wiedzie do rozstrzygnięcia Q.

Pytanie Q jest rozstrzygalne ze względu na procedurę P, wtedy i tylko wtedy, gdy osoba O stosuje P, O rozstrzyga Q pod warunkiem, że:

Rozstrzygnąć pytanie Q oznacza dać prawdziwą i bezpośrednią lub prawdziwą i korygującą odpowiedź na Q,

lub (pragmatycznie):

Rozstrzygnąć praktycznie pytanie Q oznacza zaakceptować jedną z bezpośrednich lub korygujących odpowiedzi na Q jako prawdziwą.

W każdej dyscyplinie istnieją pewne procedury rozstrzygające.

Filozofia jest nadal powiązana z tymi naukami szczegółowymi, które z niej wyrosły. Po pierwsze, wśród koncepcji filozoficznych znajdują się takie, które stanowią terminologiczną podstawę wielu dyscyplin szczegółowych; pytania filozoficzne są ogólniejsze od pytań stawianych w naukach szczegółowych. Po drugie, w myśl pewnych koncepcji filozofii, jej celem jest tworzenie syntezy nauk szczegółowych – syntezy, która może stanowić spójny obraz świata. Po trzecie, filozofia bywa potrzebna w ramach nauk szczegółowych, zwłaszcza gdy zachodzi potrzeba uporządkowania ich schematów konceptualnych. Ten szczególny status filozofii skutkuje tym, że wymaga ona specyficznych procedur rozstrzygania. Ponieważ filozofowie różnią się w opiniach co do klasy procedur rozstrzygania akceptowalnych w filozofii, nic dziwnego, że nie zgadzają się również co do tego, jakie pytania są rozstrzygalne. Zdaniem autora, istnieją co najmniej dwie takie procedury, istotne szczególnie w filozofii: intuicja (w rozmaitych formach) i analiza.

Druga, praktyczna część artykułu zawiera analizy dwu pytań filozoficznych: podstawowego pytania teorii poznania i podstawowego pytania teodycei.