Uwaga, otwiera nowe okno. PDFDrukujEmail



Marian Grabowski

Utopie poznawcze w świetle naukowego obiektywizmu

  • język publikacji: polski


Streszczenie

W świecie przeróżnych utopii – zbiorze bytów intencjonalnych, których realne istnienie jest niemożliwe, bo nie da się urzeczywistnić, a jest przez ludzi upragnione – definiuje się w artykule utopie poznawcze. Są to przedstawienia, wyobrażenia, koncepcje, teorie – elementy naukowej, filozoficznej wiedzy o tym, co dla nas jest epistemicznie niedostępne, a co poznać bardzo chcemy. W sferze ludzkich pragnień, utopii poznawczej odpowiada pragnienie całkowitego zrozumienia, ostatecznego wyjaśnienia, zyskania wiedzy apodyktycznie prawdziwej.

Dyskutowane są dwa przykłady z fizyki: demona Maxwella, na którym demonstruje się pożytek poznawczy z utopii i teorię podstawową (primary) G. Kane’a, która jest ilustracją utopii poznawczej związanej z pragnieniem ostatecznego wyjaśnienia.

Na drugim przykładzie pokazano, jak działa ideał regulatywny poznania, jakim jest obiektywność. Tam, gdzie przeszkody w poznawaniu są po stronie podmiotu (stronniczość, uprzedzenia, fobie), tam obiektywizm jest samoprzezwyciężeniem tego. Jedną z takich przeszkód jest pragnienie ostatecznych wyjaśnień.