Uwaga, otwiera nowe okno. PDFDrukujEmail



Janina Buczkowska

Próba kategoryzacji granic nauki

  • język publikacji: angielski


Streszczenie

W artykule podjęto próbę (niewyczerpującą), wskazania różnych kategorii granic, z jakimi mierzy się nauka. Pokazano też, że badanie granic może być dodatkowym źródłem poznania istoty nauki.

Ogólne pytanie o „granice nauki” jest wieloznaczne i potrzebuje doprecyzowania o jakie granice chodzi. Nauka napotyka bowiem na cały szereg ograniczeń. Jedne wyznaczają kres jej możliwości, inne natomiast determinują jej charakter. Można pytać jaki jest kres nauki aktualnej lub pytać czy istnieje jakaś dziedzina zjawisk, których nauka ze swej wewnętrznej zasady nigdy nie będzie w stanie zbadać. Innym pytaniem jest, jak dalece można zmienić obecne metody badawcze aby wyniki uzyskane za ich pomocą określać jeszcze mianem naukowych? Są to pytania o granice nauki ujętej jako całość. Te granice nauki często próbowała rozpoznać a czasem wytyczyć filozofia.

Inne odniesienie ma pytanie o granice konkretnej teorii. Dotyczy ono problemu jak daleko adekwatne są prawa określonej teorii naukowej, np. klasycznej teorii grawitacji, biologicznej teorii neuronalnej mózgu itd. Tych granic nie stawia nauce filozofia czy kultura ale wyznacza je sama nauka. W tym artykule tylko krótko wspomina się o tym rodzaju ograniczeń ale nie przeprowadza się ich głębszej analizy.

W artykule skoncentrowano się szczególnie na tym rodzaju ograniczeń, jakie charakteryzują nauką jako całość. Wyodrębnienie wskazanych typów granic wynika z rodzaju postulatów stawianych ideałowi nauki. Z każdym określonym rodzajem granic łączy się jakiś spór filozoficzny, który wskazuje, że nauka przekracza te granice a model nauki który tego nie uwzględnia i narzuca ścisłe ograniczenia jest nieadekwatny.

Głównym przedmiotem artykułu jest pokazanie, że filozofia próbowała odkryć naturę nauki przez wyznaczanie granic, których wiedza, aby być naukowa, nie może naruszyć. Konfrontacja oczekiwań filozofów i realnej nauki prowadzi do rozwoju wiedzy na temat nauki jako takiej.

Obraz nauki jaki wyłania się z przeprowadzonej analizy ukazuje, że jest ona pewną dynamiczną całością teorii i metod, ciągle ewoluującą i rozwijającą się według swoich wewnętrznych praw. Nie jest ona do końca jednorodna ani metodologicznie ani zakresowo, przejawia pewien rodzaj struktury hierarchicznej, istnieje jednak wysoki stopień wewnętrznej niesprzeczności pomiędzy teoriami różnych poziomów. Różne obszary wiedzy oddziałują na siebie i się inspirują. Poznanie ograniczeń nauki jest droga prowadzącą do lepszego zrozumienia jej natury.